home

het Manifest

actueel

CV van de Vlag

verhalen

Making Waves

koop de Vlag

Unda Foundation

ANBI

english

vormvlag2b1a1

de vlag is te koop

VLAG VAN COMPASSIE
∆

verhalen:

vlagoverhandigen

Amsterdam, 9 juni 2011

Ontroerende interventie tijdens prijsuitreiking Prix de Rome

Gisteren hebben Pilvi Takala en Vincent Vulsma tijdens de prijsuitreiking van de Prix de Rome in SMART Project Space respectievelijk de eerste en tweede prijs gewonnen. Staatssecretaris van cultuur Halbe Zijlstra reikte de prijs uit. Voor velen van ons was het een klap in het gezicht dat juist hij, op dit moment, deze prijs uitreikte. Een man die overduidelijk geen voeling heeft met de kunst, en een beleid vertegenwoordigt dat gebouwd is op een grove onderschatting van het belang van cultuur, zou eigenlijk geen podium mogen krijgen op een ceremonie als deze. Maar hoe ga je daar constructief mee om, zonder de ceremonie direct te verstoren? Op initiatief van Gwenneth, zelf een van de longlisters van de Prix, organiseerden we een interventie vanuit de kunstenaars.

Al buiten waren de eerste signalen van de interventie zichtbaar en voelbaar. Een metersgroot spandoek hing uit een van de ateliers pal boven de tentoonstellingsruimten, met in een blauw vlak uitgespaard de beroemde dichtregel ‘Alles van waarde is weerloos’ van Lucebert (een suggestie van Yasser Ballemans van actiegroep Schuilen in het Rijks). In de vlaggenhouder boven de ingang wapperde een witte vlag met een golvende baan goudgeel. Het was een Vlag van Compassie. Hier en daar liepen kunstenaars rond met diezelfde vlag aan hoge vlaggestokken. ‘Is het voor een actie?’ vroeg men bij de ingang van de zaal. ‘Hoog tijd.’ Hoewel onaangekondigd stond de organisatie van SMART en de Prix de Rome het allemaal met een brede glimlach toe.

Tijdens de ceremonie staken de vlaggen her en der uit boven het publiek. Vooraan bij de long- en shortlisters was hij ook prominent zichtbaar, zelfs gedrapeerd over de tafel. Toen Zijlstra binnengeloodst werd, halverwege de ceremonie (net uit het overleg met de Raad van Cultuur), zag ik hem besmuikt lachen met een blik die zei: oh nee, krijgen we dit. Alle sprekers besteedden direct aandacht aan het politieke klimaat, en onderstreepten het belang van kunst voor de samenleving, maar het was niet genoeg om Zijlstra’s zelfgenoegzame masker van desinteresse te penetreren. De meest op de man gespeelde opmerking kwam van De Pont-directeur Hendrik Driessen, die zei: ‘Ik hoop dat meneer de Staatssecretaris zodirect de tijd neemt om de tentoonstelling ook daadwerkelijk te bekijken.’

Eindelijk brak het moment aan dat de winnaar bekend werd gemaakt. Zoals de avond ervoor in overleg met de shortlisters was uitgedacht, maande winnares Pilvi Takala de Staatssecretaris onmiddellijk om op het podium te blijven – een bewonderenswaardige tegenwoordigheid van geest als je net te horen hebt gekregen dat je de hoofdprijs hebt gewonnen. Een grote groep kunstenaars kwam van overal uit de zaal het podium op, met een zekere plechtigheid die ontroerde. Gwenneth nam namens hen het woord en legde in een paar zinnen uit dat we de Vlag van Compassie aanboden in het licht van de buitenproportionele bezuinigingsplannen. ‘De Vlag roept op na te denken over compassie. Hiermee doen wij een beroep op een belangrijke taak die het ministerie niet uit het oog mag verliezen: de unieke positie van de kunst juist te beschermen en te respecteren.’ Het overdragen van de vlag werd gevolgd door het langste applaus van de middag.

Zijlstra reageerde op het gebaar met de retoriek waarmee politici leren dit soort acties te pareren. Verbazingwekkend genoeg werden zijn holle woorden ook nog beloond met een mat applaus. Het geeft aan hoe beleefd en gelaten we in Nederland eigenlijk zijn. Het moet gezegd, Zijlstra werd tijdens de rest van de ceremonie met verrassend veel egards behandeld. Dit is de man die een dag later zal voorstellen alledrie de postacademische instituten te laten sluiten! Ondanks de kritiek aan het adres van dit kabinet blijft vanuit het veld een voorzichtigheid voelbaar, die het de Staatssecretaris wel erg makkelijk maakt om zijn kalmte te bewaren. De kopstukken van culturele instellingen willen hun eigen instituut natuurlijk niet in gevaar brengen. De enige mensen die niet gehinderd worden door zulke belangen zijn de kunstenaars zelf, en juist daarom was het zo ontzettend belangrijk dat wij op zo’n moment van ons hebben laten horen – zonder onze waardigheid te verliezen.

Sommigen hadden naar aanleiding van Gwenneths vorige post misschien al een voorgevoel. In de week voorafgaand waren we op zoek naar een passend symbool voor de actie. Door toeval kwamen we in aanraking met de Vlag van Compassie. Dit is een conceptueel kunstwerk van Rini Hurkmans dat als doel heeft verschillende groepen mensen te inspireren de vlag voor hun eigen doel in te zetten. De vlag is onder meer aangeboden aan de Koningin en de Dalai Lama, was te zien op het Leidseplein tijdens de Schreeuw om Cultuur en maakte deel uit van de processie tijdens Sonsbeek. Het statement van Anna Tilroe op de website van de vlag hebben we bij het exemplaar voor Zijlstra gestoken omdat we het zo krachtig geformuleerd vonden:

De vlag staat symbool voor een streven dat, als het geknecht, geőxploiteerd of vergeten wordt, gevoelens van leegte, vervreemding en isolement veroorzaakt: het streven naar menselijke grootsheid. Zonder dat streven verliezen wij het gevoel van hoop en toekomst. Compassie ligt aan de basis hiervan. Het is het vermogen om aandacht, begrip en respect op te brengen voor de ander en het andere, voor bekende en onbekende vormen van leven, en om daarnaar te handelen. […] Compassie is het moeizaam verworven vermogen om onszelf te overstijgen.

Toegegeven, het moet echt uit de tenen komen om Halbe Zijlstra op een beschaafde manier tegemoet te treden. Wat dat betreft is ‘onszelf overstijgen’ toepasselijk geformuleerd. Er zijn sceptici onder ons die nog steeds oproepen om taarten te gooien en graag hadden gezien dat we de man iets hadden aangedaan, maar het is allemaal zo weinig doordacht. Denk even goed na: wat bereik je ermee? Je haalt misschien het nieuws en bewijst dan dat kunstenaars even weinig fantasie hebben als hooligans. Wie om respect vraagt, moet dat ook uitdragen.

Bovendien gaat het niet om Zijlstra zelf. Hij is slechts een verlengstuk van een politiek-morele beweging die momenteel breed gedragen wordt. Het gaat om de diepe onwetendheid over wat kunst is, wat het kan zijn. Zoals Bas Heijne afgelopen zaterdag schreef: ‘Men kent de prijs van alles, de waarde van niets.’ Dżt is het tij dat we moeten keren. Het gaat om de manier waarop de politiek de kunst onder het mom van ‘ondernemerschap’ ondergeschikt wil maken aan termen als ‘maatschappelijk draagvlak’ en ‘nut’ – terwijl kunst nou juist voorziet in iets waarvan we nog helemaal niet weten dat we het nodig hebben. Dat weten we pas als we het ervaren.

Het is dus beter om te ontroeren – dat is waar de kunst goed in is. Ook al is dat met deze actie, nu we aan de vooravond staan van de populistische kaalslag, rijkelijk laat.

Nickel van Duijvenboden

2017 © undafoundation

Linda Polman: De brede schouder van Port-au-Prince

Nickel van Duijvenboden: Ontroerende interventie tijdens...

Aimee Zito Lemo: De vlag, het wapen

Carin Kampman: Verhalen vol (com)passie

Maurijn Rouwet: Ik sta op de bres...

Bert Goubitz: De zilvermijn in Potosi

Emilie Aude Oursel: An introductory notice

Monica Neomagus: Compassieprijs 2012

Yolanda Rommel: Waarom Compassie?

Christian van der Kaap: Hoe documenteer je een wonder?

Marjolein en Paul: Trouwaarden

Garry Robson: The Flag of Compassion at DaDaFest 2012

Julienne Straatman: Fragment uit speech:

Marlene van der Reiden: Amsterdam Cares

Rob van Tulder: Als bedrijf een Vlag van Compassie uithangen?

5 studenten Rietveld Academie: Van Abbemuseum goes Compassion

Elly en Jan Hoogteijling: een Vlag van Compassie 2008 - 2014

Maaike Boumans: Education of the Heart

Lars Moratis: De essentie van compassie

Renee Hartog: Noch ja, noch nee, we stemmen compassie

Masha Popova: De Vlag van Compassie reist naar Rusland

Iris Blaak: Ja? Nee? Compassie!

Bertil de Klyn: Compassie en vlag

Vita Evangelista: Wij allen voor Ieder1

Aldo Kempen: Een cadeau voor mijn vader

Marjolein en Fabiola: 180 Amsterdammers